‘Mijnheer, staat dat op punten?’

Mijn nekharen gaan elke keer weer puntig overeind staan wanneer die vraag door de klas vliegt. Het is immers een triestige getuige van de vakkundige manier waarop we de intrinsieke motivatie van onze kinderen de nek omwringen. Dat doen we in de volle overtuiging dat een goed rapport een doel op zich is. Dat is het niet. Leren is het doel. En dan werkt extrinsieke motivatie in de vorm van cijfers niet. Integendeel.

Motivatie maal twee

Motivatie wordt vaak in twee vormen verdeeld: intrinsieke, waarbij de drijvende kracht vanuit de persoon zelf komt, en extrinsieke, waarbij externe prikkels worden gebruikt, zoals straffen en belonen. We zijn met z’n allen meesters in extrinsieke motivatie, maar er zijn twee grote problemen met die vorm van motiveren:

  1. Ze is alleen geschikt voor eenvoudige taken.
  2. Ze verdringt/verdrinkt de intrinsieke motivatie.

Dat verdient wat nadere toelichting.

Bij het uitvoeren van complexe taken die creativiteit en kritisch denkvermogen vereisen, heeft straffen en belonen geen effect. Erger nog: extrinsieke motivatietrucs zorgen er net voor dat het denken vernauwt. Sam Glucksberg, professor emeritus psychologie aan de universiteit van Princeton (VS), toonde dat in de jaren zestig van de vorige eeuw aan met een befaamd experiment.

De kaars

Glucksberg gebruikte een proef die hij leende van de Duitse psycholoog Karl Duncker: het kaarsexperiment. Voor enkele proefpersonen lagen de volgende voorwerpen op een tafel: een kaars, punaises, een doosje en lucifers. De opdracht: Maak de kaars vast aan de muur zodat het kaarsvet niet op de tafel druipt. Een eenvoudige taak. De proefpersonen prikten het doosje met de punaises in de muur, zetten de kaars erin en staken ze aan. Opdracht volbracht. En snéller door de proefpersonen die een geldsom als beloning was beloofd.

Complexere taak

Voor de tweede proef werd de moeilijkheidsgraad op een verrassende manier verhoogd. De proefpersonen kregen dezelfde opdracht én dezelfde voorwerpen, maar deze keer werd het doosje niet apart aangeboden, maar met de punaises er in. Karl Duncker had immers al aangetoond dat zo het doosje niet als apart voorwerp wordt beschouwd en dus ook niet als deel van de oplossing wordt aangezien. De proefpersonen die geen beloning kregen, voerden deze complexere taak sneller uit dan wie wel een centje kreeg voor zijn inspanningen.

Conclusie: Voor complexere taken, zoals leren (toch?), laat je extrinsieke motivatie best achterwege. Het werkt namelijk niet. Wil je iemand motiveren om bijvoorbeeld zo snel mogelijk 100 meter af te leggen, dan helpt een beloning wel.

Maar ook dan is het, met het oog op de iets verdere toekomst, geen goed idee om extrinsiek te motiveren. Het heeft namelijk een dodelijke impact op de intrinsieke motivatie.

Belonen doodt intrinsieke motivatie

Ook dit fenomeen is al door heel wat onderzoekers op verschillende manieren aangetoond.

Iemand vindt het geweldig om te tekenen en maakt dagelijks tientallen prachtige tekeningen. Op een dag wordt hij betaald. Dat is geweldig natuurlijk en hij tekent lustig verder. Maar elke dag daalt de prijs voor zijn werk tot op het moment dat de kunstenaar stopt met tekenen, want voor zo weinig geld is het de moeite niet. De intrinsieke motivatie van de tekenaar is verdwenen. Alleen extrinsieke motivatie kan hem nog verleiden tot tekenen.

Geld als drijfveer?

In een ander onderzoek door Bruno Frey (Universiteit van Zurich) en Felix Oberholzer-Gee (Harvard Business School) werd aan Zwitserse bewoners verteld dat er een afvalstortplaats in hun omgeving zou komen. De helft van de ondervraagden kreeg een stevige geldsom aangeboden, de andere helft niet. Toch waren van de laatste groep dubbel zoveel mensen bereid om ja te zeggen tegen de afvalstortplaats.

Wanneer je voorbijgangers vraagt om even te helpen met het verhuizen van een zetel, zal het aanbieden van een beloning ervoor zorgen dat je minder hulp krijgt. (James Heyman – universiteit van St. Thomas – en Dan Ariely – Duke’s Fuqua School of Business)

Straffen dan!

Ook het uitdelen van straffen werkt vaak averechts: Voer een geldboete in voor het laattijdig ophalen van je kind bij de kinderopvang en het aantal mensen dat te laat hun koters komt ophalen … stijgt! Mensen zien het dan immers als een extra service waarvoor ze betalen, aldus Uri Gneezy van de San Diego’s Rady School of Management en Aldo Rustichini van de universiteit van Minnesota.

Hoe wakker je het vlammetje dan wel aan?

Hoe kunnen we intrinsieke motivatie aanwakkeren? Simpel: stop met extrinsiek motiveren. Dat is namelijk niet nodig. En zeker niet als het over leren gaat. Leren is namelijk bijzonder plezant. Maar we leren jongeren af om het fijn te vinden door te pas en te onpas beloningen en straffen te voorzien, vaak in de vorm van cijfers en rapporten, of godbetert met materiële hebbedingetjes.

Parlangi, een project dat junioren en senioren met elkaar in contact brengt via een videoverbinding, steunt op intrinsieke motivatie. Er zijn geen extrinsieke trucs nodig om jongeren aan te moedigen te leren of om senioren warm te maken om hun kennis te delen. Met Parlangi zul je binnenkort Nederlands, Frans en Engels kunnen leren zónder punten. En nog beter ook, want hoe leer je een taal echt? Door ze te spreken met moedertaalsprekers, natuurlijk. Binnenkort meer. Veel meer.

www.parlangi.com

 

Bronnen:

  • https://www.quora.com/How-can-extrinsic-motivation-sometimes-kill-intrinsic-motivation
  • https://www.bloomberg.com/news/articles/2009-11-12/the-dark-side-of-incentives
  • Lu-Kai Chou, The Octalysis Framework, online course via Udemy