‘Mijnheer, staat dat op punten?’

Mijn nekharen gaan elke keer weer puntig overeind staan wanneer die vraag door de klas vliegt. Het is immers een triestige getuige van de vakkundige manier waarop we de intrinsieke motivatie van onze kinderen de nek omwringen. Dat doen we in de volle overtuiging dat een goed rapport een doel op zich is. Dat is het niet. Leren is het doel. En dan werkt extrinsieke motivatie in de vorm van cijfers niet. Integendeel.

Motivatie maal twee

Motivatie wordt vaak in twee vormen verdeeld: intrinsieke, waarbij de drijvende kracht vanuit de persoon zelf komt, en extrinsieke, waarbij externe prikkels worden gebruikt, zoals straffen en belonen. We zijn met z’n allen meesters in extrinsieke motivatie, maar er zijn twee grote problemen met die vorm van motiveren:

  1. Ze is alleen geschikt voor eenvoudige taken.
  2. Ze verdringt/verdrinkt de intrinsieke motivatie.

Dat verdient wat nadere toelichting.

Bij het uitvoeren van complexe taken die creativiteit en kritisch denkvermogen vereisen, heeft straffen en belonen geen effect. Erger nog: extrinsieke motivatietrucs zorgen er net voor dat het denken vernauwt. Sam Glucksberg, professor emeritus psychologie aan de universiteit van Princeton (VS), toonde dat in de jaren zestig van de vorige eeuw aan met een befaamd experiment.

De kaars

Glucksberg gebruikte een proef die hij leende van de Duitse psycholoog Karl Duncker: het kaarsexperiment. Voor enkele proefpersonen lagen de volgende voorwerpen op een tafel: een kaars, punaises, een doosje en lucifers. De opdracht: Maak de kaars vast aan de muur zodat het kaarsvet niet op de tafel druipt. Een eenvoudige taak. De proefpersonen prikten het doosje met de punaises in de muur, zetten de kaars erin en staken ze aan. Opdracht volbracht. En snéller door de proefpersonen die een geldsom als beloning was beloofd.

Complexere taak

Voor de tweede proef werd de moeilijkheidsgraad op een verrassende manier verhoogd. De proefpersonen kregen dezelfde opdracht én dezelfde voorwerpen, maar deze keer werd het doosje niet apart aangeboden, maar met de punaises er in. Karl Duncker had immers al aangetoond dat zo het doosje niet als apart voorwerp wordt beschouwd en dus ook niet als deel van de oplossing wordt aangezien. De proefpersonen die geen beloning kregen, voerden deze complexere taak sneller uit dan wie wel een centje kreeg voor zijn inspanningen.

Conclusie: Voor complexere taken, zoals leren (toch?), laat je extrinsieke motivatie best achterwege. Het werkt namelijk niet. Wil je iemand motiveren om bijvoorbeeld zo snel mogelijk 100 meter af te leggen, dan helpt een beloning wel.

Maar ook dan is het, met het oog op de iets verdere toekomst, geen goed idee om extrinsiek te motiveren. Het heeft namelijk een dodelijke impact op de intrinsieke motivatie.

Belonen doodt intrinsieke motivatie

Ook dit fenomeen is al door heel wat onderzoekers op verschillende manieren aangetoond.

Iemand vindt het geweldig om te tekenen en maakt dagelijks tientallen prachtige tekeningen. Op een dag wordt hij betaald. Dat is geweldig natuurlijk en hij tekent lustig verder. Maar elke dag daalt de prijs voor zijn werk tot op het moment dat de kunstenaar stopt met tekenen, want voor zo weinig geld is het de moeite niet. De intrinsieke motivatie van de tekenaar is verdwenen. Alleen extrinsieke motivatie kan hem nog verleiden tot tekenen.

Geld als drijfveer?

In een ander onderzoek door Bruno Frey (Universiteit van Zurich) en Felix Oberholzer-Gee (Harvard Business School) werd aan Zwitserse bewoners verteld dat er een afvalstortplaats in hun omgeving zou komen. De helft van de ondervraagden kreeg een stevige geldsom aangeboden, de andere helft niet. Toch waren van de laatste groep dubbel zoveel mensen bereid om ja te zeggen tegen de afvalstortplaats.

Wanneer je voorbijgangers vraagt om even te helpen met het verhuizen van een zetel, zal het aanbieden van een beloning ervoor zorgen dat je minder hulp krijgt. (James Heyman – universiteit van St. Thomas – en Dan Ariely – Duke’s Fuqua School of Business)

Straffen dan!

Ook het uitdelen van straffen werkt vaak averechts: Voer een geldboete in voor het laattijdig ophalen van je kind bij de kinderopvang en het aantal mensen dat te laat hun koters komt ophalen … stijgt! Mensen zien het dan immers als een extra service waarvoor ze betalen, aldus Uri Gneezy van de San Diego’s Rady School of Management en Aldo Rustichini van de universiteit van Minnesota.

Hoe wakker je het vlammetje dan wel aan?

Hoe kunnen we intrinsieke motivatie aanwakkeren? Simpel: stop met extrinsiek motiveren. Dat is namelijk niet nodig. En zeker niet als het over leren gaat. Leren is namelijk bijzonder plezant. Maar we leren jongeren af om het fijn te vinden door te pas en te onpas beloningen en straffen te voorzien, vaak in de vorm van cijfers en rapporten, of godbetert met materiële hebbedingetjes: het nieuwe computerspelletje in ruil voor minstens 80% of het huisarrest bij minder dan 60%. U kent het wel… 

Zet daarentegen in op het ABC van de motivatie als je mensen echt wilt aanmoedigen. Autonomie. Betrokkenheid. Competentie. Drie cruciale principes in intrinsieke motivatie. Dit ABC-model komt ook terug in de theorieën van  de twee goeroes van de motivatie: Robert Cialdini (die eerst zes en daarna zeven principes formuleerde) en Yu-Kai Chou (die maar liefst acht componenten onderscheidt). In tegenstelling tot het werk van deze twee zwaargewichten hebben extrinsieke motivatieprincipes in de ABC-theorie geen plek. En laat dat nu zijn wat we moeten hebben… Keep it simple dus: drie principes om mensen te motiveren… 

Afbeeldingsresultaat voor abc motivationABC

Het ABC van motivatie is gebaseerd op de Self Determination Theory van motivatie-onderzoekers Deci & Ryan en bestaat uit drie pijlers:

Autonomie: zorg dat mensen eigenaar worden van hun leerproces en hun route zelf mee in handen kunnen nemen. Het is erg verleidelijk om vanuit je eigen standpunt een leertraject uit te stippelen van A naar Z, maar dan loop je het gevaar dat je de lerende ergens onderweg (laat staan al in het begin…) kwijtspeelt. Overleg, geef feedback, aanvaard zelf feedback, pas je eigen functioneren daar op aan, coach en begeleid en stap niet teveel in de rol van de docent die in éénrichtingsverkeer leerstof aanlevert, laat lerenden zelf mee op zoek gaan naar de weg naar kennis en competenties. 

Betrokkenheid: Bouw een netwerk van gelijken op waarin vertrouwen centraal staat. Ieder mens heeft het nodig zich gezien, gewaardeerd en gerespecteerd te voelen. Daar oog voor hebben, creëert verbondenheid en betrokkenheid en motiveert. 

Competentie: Mensen willen het gevoel hebben dat ze met de nodige inspanningen kunnen groeien, dat ze hun competenties kunnen verbeteren. Maak het leren daarom zichtbaar. Dat kan voor een gedeelte met cijfers, maar er is veel meer nodig dan dat. Geef duidelijke en eerlijke feedback over het leerproces. Waar sta je nu, waar wil je naartoe, welke vorderingen heb je al gemaakt, wat heb je nodig om die stappen te zetten? Dat is waardevolle input waarmee de lerende iets kan. 

Parlangi

Parlangi, een project dat bruggen bouwt tussen mensen van verschillende generaties, culturen, achtergronden en nationaliteiten, steunt op intrinsieke motivatie. Er zijn geen extrinsieke trucs nodig om jongeren aan te moedigen te leren of om senioren warm te maken om hun kennis te delen. Met Parlangi kun je talen leren zónder punten. En nog beter ook! Want hoe leer je een taal echt? Door ze te spreken met moedertaalsprekers, natuurlijk. Meer info: www.parlangi.com

Bronnen:

  • https://www.quora.com/How-can-extrinsic-motivation-sometimes-kill-intrinsic-motivation
  • https://www.bloomberg.com/news/articles/2009-11-12/the-dark-side-of-incentives
  • Robert Cialdini; Pre-suasion: Een revolutionaire manier van beïnvloeden en overtuigen; 2016
  • Yu-Kai Chou; The Octalysis Framework, online course via Udemy
  • Yu-Kai Chou; Actionable Gamification: Beyond Points, Badges, and Leaderboards; 2015